Από τη νέα δεκαετία, τουλάχιστον από τα μέσα του 2032 (αν όχι και αργότερα), όπως και αναμένονταν από την αγορά, και όχι στο τέλος της τρέχουσας, αναμένεται να παραδοθεί προς χρήση στους Αθηναίους η νέα επέκταση (με 15 σταθμούς) του Μετρό της Αθήνας, η περίφημη «πορτοκαλί» Γραμμή 4 από το Γαλάτσι έως το Γουδή, χωρίς να καταγράφεται αποκλειστική ευθύνη του εργολάβου.
Ειδικότερα, για τις 3 Σεπτεμβρίου του 2032, και αυτό προφανώς υπό προϋποθέσεις, αντί για τα μέσα του 2029 (Ιούνιο), έχει μεταφερθεί το χρονοδιάγραμμα της συνολικής ολοκλήρωσης της Γραμμής 4 (τμήμα Γουδή – Γαλάτσι) του Μετρό της Αθήνας, με ανάδοχο σχήμα την κοινοπραξία ΑΒΑΞ – GHELLA - ALSTOM. Την ίδια ώρα, η Ελληνικό Μετρό ζητάει από το σχήμα την επιστροφή του πριμ (αναλογούν 41,6 εκατ. στην ΑΒΑΞ) που δόθηκε προ ετών, με την κατασκευαστική να στρέφεται νομικά μέσω ένστασης κατά της απόφασης αυτής, με το νομική τμήμα της εισηγμένης να μιλάει για λόγους «ανωτέρας βίας» που δεν την υποχρεώνουν να δώσει πίσω το ποσό.
Εφόσον «κλειδώσει» αυτό το νέο χρονοδιάγραμμα, το έργο θα ολοκληρωθεί 3 χρόνια και σχεδόν 3 μήνες αργότερα. Να θυμίσουμε, επίσης, ότι η αρχική προθεσμία ολοκλήρωσης του έργου ήταν το τέλος του 2028, ωστόσο, ο ανάδοχος αιτήθηκε παράτασης, η οποία εγκρίθηκε από το υπ. Υποδομών και Μεταφορών (χωρίς ευθύνη αναδόχου).
Μάλιστα, αξίζει να αναφέρουμε, ότι η κοινοπραξία ζήτησε την ολοκλήρωση του έργου στις αρχές (Φεβρουάριο) του 2034, χρονοδιάγραμμα που «περιέκοψε» η Ελληνικό Μετρό. Σε κάθε περίπτωση, μένει να φανεί αν επιτευχθεί το χρονοδιάγραμμα που θέτει η Ελληνικό Μετρό ή αν η εκτίμηση της κοινοπραξίας υπό την ΑΒΑΞ ήταν πιο εύστοχη, καθώς, συνήθως οι ανάδοχοι – κατασκευαστές έργων γνωρίζουν καλύτερα και εκ των έσω την πορεία των εργασιών και τους «χρόνους» που απαιτούνται, ιδίως για ένα τόσο σύνθετο έργο που εξ αρχής είχε προβλήματα!
Εκτός να προκύψουν νέες αναθεωρήσεις που «σπρώξουν» το χρονοδιάγραμμα πιο μακριά από τις εκτιμήσεις των εμπλεκόμενων…
Το νέο χρονοδιάγραμμα
Αποτελεί από καιρό «κοινό μυστικό» ότι το χρονοδιάγραμμα του έργου έχει «ξεχειλώσει», όχι λόγω αποκλειστικών ευθυνών του αναδόχου αλλά λόγω προβλημάτων με παραδόσεις χώρων, με δικαστικά ζητήματα και προσφυγές κ.α., ωστόσο, μέχρι πρότινος δεν υπήρχε κάποια επίσημη ενημέρωση-καταγραφή για τον ορίζοντα ολοκλήρωσης. Μάλιστα, πληροφορίες ήθελαν την αναθέτουσα αρχή, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε., να έχει ζητήσει από την ΑΒΑΞ επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του έργου άνω των 1,5 δισ. ευρώ, ενώ, από την κατασκευαστική πήγαζε η «απάντηση» ότι δεν υπήρχαν όλα τα δεδομένα στα χέρια της (π.χ. οι απαραίτητοι χώροι για τις εργασίες).
Πλέον, και εάν δεν έχουμε ανατροπές, υπάρχει ένας πρώτος επικαιροποιημένος ορίζοντας. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην ετήσια οικονομική έκθεση αποτελεσμάτων έτους 2025 της ΑΒΑΞ, «η συνολική προθεσμία για την πλήρη αποπεράτωση του Έργου είχε οριστεί αρχικά στις δύο χιλιάδες εννιακόσιες είκοσι (2920) ημερολογιακές ημέρες από την υπογραφή της Σύμβασης, ήτοι μέχρι 20.06.2029» (με διαδοχικές αποφάσεις της ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε., κατόπιν αιτημάτων της Αναδόχου, έχουν χορηγηθεί παρατάσεις συγκεκριμένων τμηματικών προθεσμιών της σύμβασης, με αναθεώρηση, δηλαδή χωρίς να αποδίδεται υπαιτιότητα ή αποκλειστική υπαιτιότητα στην Ανάδοχο).
Στη συνεχεία, κατόπιν ειδικής πρόσκλησης της Διευθύνουσας Υπηρεσίας, η Ανάδοχος «υπέβαλε επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα, με νέα ημερομηνία ολοκλήρωσης του έργου την 13.02.2034». Ωστόσο, με απόφαση της Προϊσταμένης Αρχής του έργου (στις 9 Φεβρουαρίου 2026), εγκρίθηκε παράταση της συνολικής προθεσμίας του έργου έως τον Σεπτέμβριο του 2032.
«Με την απόφαση της Προϊσταμένης Αρχής του έργου με αριθμό 1597(α)/09.02.2026: (α) εγκρίθηκε παράταση, με αναθεώρηση, της συνολικής προθεσμίας του έργου, με νέα ημερομηνία περαίωσης στις 03.09.2032, (β) εγκρίθηκε το χρονοδιάγραμμα που υπέβαλε η Ανάδοχος, όπως διορθώθηκε από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία, ενώ, παράλληλα, (γ) αποφασίστηκε η επιστροφή της χορηγηθείσας πρόσθετης καταβολής (πριμ) του άρθρου 154 του ν. 4938/2022, μέσω συμψηφισμού με επόμενες πιστοποιήσεις της σύμβασης», σημειώνεται.
Με την ΑΒΑΞ να έχει ήδη ασκήσει από τις 24 Φεβρουαρίου 2026 ένσταση της παραπάνω απόφασης, η οποία αναμένεται να εξεταστεί εντός του αμέσως προσεχούς διαστήματος από το αρμόδιο Τεχνικό Συμβούλιο, το οποίο γνωμοδοτεί προς τον αποφαινόμενο επί της ένστασης Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών
Επιστροφή πριμ ζητάει η Ελληνικό Μετρό, «απάντησε» με ένσταση η ΑΒΑΞ
Το «πριμ» σχετίζεται με ποσό της τάξεως των 57 εκατ. ευρώ που δόθηκε συνολικά στο σχήμα της ΑΒΑΞ (όπως προκύπτει από την οικονομική έκθεση αναλογούν στην ελληνική εισηγμένη 41,6 εκατ.), ως πριμ έγκαιρης υλοποίησης, κάτι που είχε ως δικαίωμα από τον τότε νόμο για την αντιμετώπιση της κατακόρυφης ανόδου των προϋπολογισμών λόγω της ενεργειακής κρίσης και των επιπτώσεων των κυρώσεων στη Ρωσία για την εισβολή στην Ουκρανία. Μάλιστα, παλιότερα από το υπ. Υποδομών και Μεταφορών ή από την Ελληνικό Μετρό κυκλοφορούσαν σενάρια για την «τύχη» του πριμ.
Όπως αναφέρεται στην οικονομική έκθεση, «σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 154 του ν. 4938/2022 εισάγεται η δυνατότητα πρόσθετης καταβολής (πριμ) σε αναδόχους που εκτελούν συμβάσεις έργου, που δεν έκαναν χρήση της περίπτωσης της § 1 του άρθρου 153 (όπως αναφέρεται στο άρθρο 154) του ν. 4938/06.2022, το οποίο παρέχει το δικαίωμα επιμήκυνσης του χρονοδιαγράμματος του έργου χωρίς να προσμετράται στον συμβατικό χρόνο, δηλαδή χωρίς η επιμήκυνση να αποτελεί παράταση της συμβατικής διάρκειας εκτέλεσης του έργου. Η πληρωμή έγινε από τον Κύριο του Έργου (Πελάτη), βάσει πιστοποίησης η οποία αναφέρει "πιστοποίηση του πρόσθετου πριμ, βάσει του άρθρου 154 του ν. 4938/2022". Βάσει του άρθρου 154, η πρόσθετη καταβολή (πριμ) δεν προσαυξάνει τη σχετική σύμβαση και δεν αναφέρεται στις περιοδικές πιστοποιήσεις εκτέλεσης του έργου. Για την Εταιρεία, οι διατάξεις αυτές, αφορούν κυρίως το έργο "Μετρό Γραμμή 4", και το ποσό ανέρχεται σε € 41,6 εκατ.».
Όπως σημειώσαμε, η ΑΒΑΞ αντέδρασε με υποβολή ένστασης. Ειδικότερα, όπως αναφέρεται, «ως προς το επίμαχο ζήτημα της πρόσθετης καταβολής, η Ανάδοχος έχει προβάλλει συνοπτικά με την ένστασή της ότι η επίμαχη κρίση περί επιστροφής και συμψηφισμού της πρόσθετης καταβολής είναι νομικά πλημμελής και ακυρωτέα, καθότι από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο (άρθρα 153-154 ν. 4938/2022) προκύπτει ότι η απώλεια του πριμ συνδέεται μεν με παρατάσεις του χρονοδιαγράμματος, εκτός εάν αυτές οφείλονται σε λόγους ανωτέρας βίας».
Μάλιστα, η ΑΒΑΞ αναφέρεται στα προβλήματα. Όπως σημειώνεται, «εν προκειμένω, οι καθυστερήσεις του έργου που οφείλονται στη μη έγκαιρη παράδοση ελεύθερων χώρων εργασίας, εμπίπτουν στη συμβατική ευθύνη του Κυρίου του Έργου και συνιστούν γεγονός που προσιδιάζει σε ανωτέρα βία για την Ανάδοχο, σύμφωνα και με τη σχετική νομολογία. Η έλλειψη οποιασδήποτε υπαιτιότητας της Αναδόχου για τη χορηγηθείσα παράταση αναγνωρίζεται ρητά με την προαναφερθείσα απόφαση, ενώ, επιπλέον, η ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε. χορήγησε την υπόψη παράταση με αναθεώρηση (γεγονός που επιβεβαιώνει ότι δεν αποδίδεται καμία ευθύνη στην Ανάδοχο για την παράταση των προθεσμιών)».
Ως εκ τούτου, η ΑΒΑΞ σημειώνει ότι «κατά συνέπεια, η επιμήκυνση του χρονοδιαγράμματος για λόγους μη αποδιδόμενους στην Ανάδοχο δεν αίρει το δικαίωμα λήψης του πρόσθετου πριμ ούτε θεμελιώνει υποχρέωση επιστροφής του. Αντίθετη ερμηνεία αντίκειται τόσο στη ratio του νόμου όσο και στις αρχές της καλής πίστης, της ίσης μεταχείρισης και της διατήρησης της οικονομικής ισορροπίας της σύμβασης, ενώ δεν συνάδει και με την πάγια διοικητική πρακτική σε ανάλογες περιπτώσεις».
Μάλιστα, σημειώνεται ότι και σε άλλες περιπτώσεις έχουν υπάρξει αποφάσεις στις οποίες δεν ζητήθηκε πίσω το πριμ. «Συγκεκριμένα, η Διοίκηση κάνει δεκτό ότι δεν αίρεται το δικαίωμα επί του πριμ σε περιπτώσεις παρατάσεων της προθεσμίας πέρατος που χορηγήθηκαν, μετά την 06.06.2022, οι οποίες οφείλονται σε λόγους αδυναμίας τήρησης του εγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος του έργου με υπαιτιότητα του κυρίου του έργου, ο οποίος δεν παρέδιδε έγκαιρα και ελεύθερους εμποδίων τους χώρους εκτέλεσης των εργασιών των υπόψη εργολαβιών, με αποτέλεσμα ο εκάστοτε ανάδοχος αντικειμενικά και για λόγους για τους οποίους δεν φέρει ευθύνη, να αδυνατεί να ολοκληρώσει το έργο εντός της συμβατικής προθεσμίας», αναφέρεται μεταξύ άλλων.
Ετσι, κατά τη γνώμη των νομικών συμβούλων της ΑΒΑΞ, «και στην υπόψη εργολαβία έχουν παρουσιαστεί αντικειμενικοί λόγοι που παρεμπόδισαν την τήρηση του εγκεκριμένου στις 06.06.2022 χρονοδιαγράμματος της σύμβασης και την ολοκλήρωση του έργου μέχρι 20.06.2029. Όμως, δεδομένου ότι, σε περίπτωση όπως η παρούσα που η αδυναμία τήρησης του εγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος του έργου οφείλεται αποκλειστικά σε υπαιτιότητα του κυρίου του έργου (μη έγκαιρη παράδοση χώρων εργασίας), όπως προαναφέρθηκε, τότε προσομοιάζει με “ανωτέρα βία” για την Ανάδοχο».
Η Διοίκηση της ΑΒΑΞ, «λαμβάνοντας υπόψη και τη γνώμη των νομικών της συμβούλων, εκτιμά ότι οι καθυστερήσεις στο συγκεκριμένο έργο οφείλονται σε λόγους μη αποδιδόμενους στην Ανάδοχο, οι οποίοι προσομοιάζουν με λόγους ανωτέρας βίας. Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει υποχρέωση επιστροφής του πριμ και η σχετική ένταση αναμένεται να γίνει αποδεκτή».
Τα προβλήματα
Όπως έχουμε αναφέρει, δεν έχουν λείψει τα προβλήματα που έχουν φέρει καθυστερήσεις και «σπρώχνουν» το χρονοδιάγραμμα αρκετά μετά το 2029. Ως γνωστόν, οι εργασίες δεν είχαν ξεκινήσει ή είχαν καθυστερήσει σε κάποιους από τους 15 συνολικά σταθμούς, όπως στα Εξάρχεια, το πάρκο Ριζάρη στον σταθμό Ευαγγελισμό (εξαιτίας της διαμάχης με τον εφοπλιστή Νίκο Πατέρα που είχε προσφύγει για το πάρκο Ριζάρη, χρειάστηκε νέα ΤΕΠΕΜ από την Ελληνικό Μετρό προς έγκριση στην υπηρεσία περιβαλλοντικής αδειοδότησης του Υπουργείου Περιβάλλοντος, ενώ και ο Δήμος Αθηναίων αντέδρασε μιλώντας για περιβαλλοντικές – κυκλοφοριακές επιπτώσεις), σε Γουδή (λόγω κεντρικού αγωγού της ΕΥΔΑΠ), Πανεπιστημιούπολη κ.α..
«Μέχρι και την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας, εξακολουθούν να μην έχουν παραδοθεί στην Ανάδοχο Κοινοπραξία δύο (2) εργοτάξια σταθμών (Γουδή και Ευαγγελισμός), μαζί με τα αντίστοιχα εργοτάξια εισόδων ή/και φρεάτων αερισμού τους και δύο (2) εργοτάξια εισόδων ή/και φρεάτων αερισμού σταθμών (Καισαριανής και Αλεξάνδρας) από τους συνολικά εικοσιέξι (26) χώρους εργασίας.
Μέχρι και την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας, το ΤΒΜ‐1 (Βεΐκου) έχει ποσοστό ολοκλήρωσης 44% (ήτοι 3,1χλμ. από τα 7,1χλμ.) ενώ το ΤΒΜ‐2 (Κατεχάκη) έχει ολοκληρώσει την διάνοιξη των 5.090μ. Η κατασκευή του συνολικού μήκους της σήραγγας εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί στα τέλη του 2026», σημειώνεται στην ετήσια οικονομική έκθεση.
Το μεγάλο έργο
Η Γραμμή 4 του Μετρό της Αθήνας είναι αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο δημόσιο έργο που υλοποιείται στη χώρα. Στην πρώτη φάση της ανάπτυξής της, η Γραμμή 4 θα συνδέει το Άλσος Βεΐκου με το Γουδή. Με μήκος 12,8 χλμ., 15 νέους σταθμούς και συνολικό προϋπολογισμό 1,8 δις ευρώ, το εμβληματικό αυτό έργο για τις συγκοινωνίες κατασκευάζεται από τον Όμιλο AVAX με υπερσύγχρονες προδιαγραφές ανοίγει νέα σελίδα στην ποιότητα των μετακινήσεων στην πρωτεύουσα. Η διευκόλυνση της καθημερινότητας των κατοίκων με τη μείωση του συνολικού χρόνου μετακίνησης των επιβατών, η μακροπρόθεσμη ελάττωση της κυκλοφοριακής ασφυξίας, η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι μερικά μόνο από τα πλεονεκτήματα του έργου που θα συμβάλλει σημαντικά στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της πόλης.
Έχει σχεδιαστεί εξαρχής με γνώμονα τις βέλτιστες περιβαλλοντικές επιδόσεις και έχει γίνει επένδυση σε υπερσύγχρονα ΤΒΜ (μετροπόντικες) που συμβάλλουν στην αισθητή μείωση της όχλησης και τους χρόνους της εκσκαφής. Η ολοκλήρωση των εργασιών θα βρει τις περιοχές που έχουν στηθεί τα εργοτάξια με τον διπλάσιο αριθμό δέντρων συγκριτικά με την αρχική κατάσταση.
Σταθμοί: (Άλσος Βεΐκου – Γουδή): Άλσος Βεΐκου, Γαλάτσι, Ελικώνος, Κυψέλη, Δικαστήρια, Αλεξάνδρας, Εξάρχεια, Ακαδημία (σύνδεση με Γραμμή 2 - Πανεπιστήμιο), Κολωνάκι, Ευαγγελισμός (σύνδεση με Γραμμή 3), Καισαριανή, Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια, Ζωγράφου, Γουδή.
Η Γραμμή 4 έχει σχεδιαστεί με σκοπό την εξυπηρέτηση πολλών πυκνοκατοικημένων περιοχών του κέντρου της Αθήνας και γι’ αυτό προβλέπεται η κατασκευή νέων σταθμών σε κομβικά σημεία του κέντρου, όπως π.χ. τα Εξάρχεια και το Κολωνάκι. Επίσης, η Γραμμή 4 θα διευκολύνει την πρόσβαση των πολιτών σε πολλά σημαντικά κτήρια και εγκαταστάσεις, όπως δικαστήρια, νοσοκομεία, εκπαιδευτικά Ιδρύματα κλπ. Αποσυμφορούνται σταθμοί επιβαρυμένοι όπως π.χ. ο σταθμός του Συντάγματος, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η δικτύωση των υφιστάμενων Γραμμών Μετρό με δύο σταθμούς ανταπόκρισης, στο Πανεπιστήμιο και τον Ευαγγελισμό.
Εκτιμάται, ότι με τη γραμμή 4 θα μετακινούνται συνολικά περίπου 340.000 επιβάτες ημερησίως, ενώ οι μετακινήσεις με Ι.Χ. αναμένεται να μειωθούν κατά 60.000 ημερησίως. Αυτό σημαίνει, ότι η μέση εξοικονομούμενη ημερήσια ενέργεια υπολογίζεται σε 1216 μεγαβατώρες και η μέση ημερήσια μείωση του διοξειδίου του άνθρακα υπολογίζεται σε 318 τόνους.
